« مردان و زنانى از شما كه مرتكب آن كار زشت مىشوند با سرزنش و نكوهش بيازاريد پس اگر توبه كردند و خود را اصلاح نمودند ، ديگر متعرّض آنان ، نشويد ، چرا كه خداوند توبه‌پذير و مهربان است » . « 1 » در صدر اسلام هنگامى كه زن تن به زنا مىداد و إقامه بنيّه بر آن عمل مىشد محبوس مىگشت تا در حبس بميرد و اين حكم نسخ شد . با رجم در مورد محصنه و به جلد در مورد باكره . فوائد و نتايج : 1 - ابو مسلم گفته است : مراد از آن كار زشت ، « لواط و همجنس‌بازى » است . به دليل مذكّر آمدن لفظ موصول « أللّذان » و لكن نظر اكثر مفسّرين اين است كه مراد از آن ، « ارتكاب زنا » است و تثنيه براى مرد فاعل و مرأة و زن است و مذكّر از باب تغليب در عبارت است . 2 - گفته شده است : مراد از « فآذوهما » توبيخ و نكوهش و تحقير آنان است ، بنابر اين چيزى نسخ نشده است ، زيرا آن حكمى است كه مطلقا به‌طور كلّى ثابت و پابرجا است . فقط بسنده بر آن نسخ شده است ، و امّا بنابر قول ابو مسلم ممكن است مراد از « فأذوهما » اذيّت يعنى قتل باشد ، چون آن حدّ لواط است و اطلاق أذى منصرف به فرد أبلغ و اكمل از نظر رشته است ، و آن « قتل » است ، و فرّاء گفته است : اين آيه پاسخ آيهء قبل است ، و باز گفته شده است : مراد از « اذيّت » ، همان حدّ بكر است ، و آن جلد و تازيانه و تبعيد در بكر است ، همان‌طور كه حدّ ثيّب جلد و تازيانه و رجم و سنگسار است . 3 - زناكار اگر پيش از طرح دعوى پيش حاكم ، توبه كند ، حدّ نمىخورد و امّا بعد از طرح دعوى و حضور حاكم ، اگر زنا با اقرار زناكار ثابت شود ، امام و حاكم مخيّر است ، و امّا اگر با بيّنه و دليل ، ثابت شود ، حدّ حتمى و لازم الإجرا است و مراد از « اصلاح » استمرار و مداومت بر توبه است و « خداوند توّاب است » ؛ يعنى : « بسيار توبه‌پذير است » و آن علّت متعرّض نشدن به آنها است و مرادف آن را « رحيم » كه از مادّهء و ريشهء « رحمت » است ، قرار داد و گفت « توّابا رحيما » . اشاره به اين است كه قبول توبه ، از باب « تفضّل و لطف و عنايت خدا » است ، و گفته شده است : مراد از

--> ( 1 ) . سورهء مباركه نساء ، آيهء 16 .